Η Συναισθηματική Νοημοσύνη (EQ), δηλαδή η νοη – μοσύνη της καρδιάς όπως ονομάζεται αλλιώς είναι μια νέα έννοια στον τομέα της Νευροψυχολογίας και της Ψυχιατρικής, αντίθετα με το δείκτη νοημο – σύνης (IQ) που μελετάται εδώ και εκατοντάδες χρόνια. Ο δείκτης νοημοσύνης (IQ) και η συναι – σθηματική νοημοσύνη (EQ) είναι δύο ξεχωριστές ικανότητες του ατόμου, που βρίσκονται σε άμεση αλληλοεπίδραση μεταξύ τους. Ας πάρουμε για παράδειγμα ένα παιδί που δέχεται συνεχή συναισθηματική πίεση- αυτό πιθανό να του δημιουργήσει προβλήματα στις νοητικές του δυνατότητες, τραυματίζοντας τις ικανότητες του για μάθηση.

 

Ακούμε συχνά άτομα όταν είναι αναστατωμένα (αγχωμένα, θυμωμένα) να λένε «Νιώθω πολύ αγχωμένος δεν μπορώ να σκεφτώ σωστά». Ένα τέτοιο παιδί, παρά το δυνατό νοητικό του επίπεδο (IQ) κινδυνεύει να αποτύχει σε διάφορους τομείς της ζωής του (σχολική αποτυχία, παραβατική συμπεριφορά, κτλ.) όχι γιατί «δεν κόβει το μυαλό του», αλλά γιατί ο έλεγχος των συναιθηματικών ορμίσεων του είναι ατελής. Τα συγκινησιακά κυκλώματα διαμορφώ νονται από την εμπειρία κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας – και με δική μας ευθύνη κάποιες φορές αφήνουμε αυτές τις εμπειρίες ολοκληρωτικά στην τύχη τους.

 

Υπάρχουν δύο είδη συναισθημάτων, τα συνειδητά και τα ασυνείδητα. Συχνά έχουμε επίγνωση κάποιων συναισθημάτων μας, αλλά δεν έχουμε την επίγνωση κάποιων άλλων τα οποία παρα μέ – νουν ασυνείδητα. Θεμέλιος λίθος της συναισθηματικής νοημοσύνης είναι η Αυτογνωσία το αντίστοιχο ελληνικό «Γνώθι σ’αυτόν», δηλαδή η συνείδηση του ανθρώπου για τον εαυτό του ως άτομο, όπως και η γνώση του ατόμου αυτού ως προς τις σχέσεις του με τους άλλους. Οι μελετητές της συναισθηματικής νοημο σύνης έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η αυτογνωσία ή αλλιώς η αυτοεπίγνωση είναι ουσιαστική στην ψυχολογική ενόραση. Δηλαδή, στην ανακάλυψη των ενδόμυχων συναισθημάτων. Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι η αυτογνωσία δεν είναι έμφυτη, αλλά είναι μια διαδικασία όπου το άτομο την καλλιεργεί είτε μεγαλώνοντας μέσα από τις προσωπικές του εμπειρίες και εκπαιδεύσεις είτε μέσα από διάφορες τεχνικές που προσφέρει η ψυχοθεραπεία και η ψυχανάλυση.

 

Γιατί είναι σημαντική η συναισθηματική επίγνωση? Το άτομο μεγαλώνει κάποιες φορές με λανθασμένες έννοιες αξίας για το πώς πρέπει να είναι για να είναι αρεστό, αγαπητό, επιτυχημένο κλπ. Οι πιο συνηθισμένες εκφράσεις που ακούνε τα παιδιά όπως ‘τα αγόρια είναι δυνατά, δεν κλαίνε’, «τα καλά κορίτσια δεν θυμώνουν», «οι καλοί φίλοι δεν μαλώνουν», τα εκπαιδεύουν να εμποδίζουν την έκφραση κάποιων συναισθημάτων ή σκέψεων τους για να είναι αποδεκτά. Π.χ. όταν πούμε «Φτάνει επιτέλους!» σε ένα παιδί που θύμωσε και θέλει να χτυπήσει ένα φίλο του γιατί του πήρε το παιχνίδι του, μπορεί να εμποδίσουμε το παιδί από το να χτυπήσει, αλλά το συναίσθημα του θυμού βράζει ακόμα μέσα του. «Μα μου πήρε το παιχνίδι μου!» – ο θυμός παραμένει αδάμαστος. Ο θυμός, η ζήλια η λύπη κ.α. είναι συναισθήματα που συχνά θεωρούνται πως χαλούν την ιδανική εικόνα «του καλού παιδιού» και έτσι το άτομο μαθαίνει από νωρίς να εμποδίζει την έκφραση των συναισθημάτων του και των «θέλω» του. Συμπεραίνουμε λοιπόν, ότι μεγα – λώνοντας το άτομο θα πρέπει να αποκτήσει συναισθηματική αυτό- επίγνωση καθώς αυτή θα του προσφέρει τον συναισθηματικό αυτοέλεγχο. Με άλλα λόγια αν το άτομο κατέ χεται από αυτογνωσία, αυτό σημαίνει ότι αντιλαμβάνεται τη διάθεση του και τις σκέψεις που έχει όσον αφορά τη διάθεση αυτή.

 

Ας πάρουμε για παράδειγμα ένα κύριο που έχει δυσαρεστηθεί σε μια επαγγελ ματική συνάντηση και αργότερα αυτός ο εκνευρισμός του διαρκεί επί ώρες, αντιλαμβάνεται τα πάντα προσβλητικά έστω και αν δεν υπάρχει τέτοια πρόθεση, με αποτέλεσμα να τα βάζει με όλους χωρίς καμιά αιτία ούτε αφορμή. Να υπογραμμίσουμε εδώ ότι ο κύριος αυτός μπορεί να μην έχει επίγνωση της επιθετικότητας του, εκτός αν του το επισημάνει κάποιο άλλο άτομο ή αν έχει τη δεξιότητα της αυτοπαρατήρησης. Όταν λοιπόν αντιληφθεί τη διάθεση και τη συμπεριφορά του, και επαναξιολογήσει τα πράγματα, μπορεί να αποφασίσει να απομακρύνει τα αρνητικά συναισθήματα εκείνης της συνάντησης και αλλάζοντας διάθεση να αλλάξει και συμπεριφορά.

 

Όταν γνωρίζουμε λοιπόν το συναίσθημα μας θα έχουμε σωστή διαχείριση των σχέσεων μας με τους άλλους. Άτομα με ψηλό δείκτη συναισθη – ματικής νοημοσύνης είναι

 

  • κοινωνικά ισορροπημένα
  • εκδηλωτικά
  • πρόσχαρα
  • ελεύθερα από φοβίες και σκέψεις άγχους
  • πονετικά και τρυφερά στις σχέσεις τους
  • έχουν πλούσια συναισθηματική ζωή
  • ικανά να απαλλάσσονται από κακές διαθέσεις
  • νιώθουν άνετα με τον εαυτό τους, με τους άλλους και μέσα στο περιβάλλον στο οποίο ζουν.

 

Από την άλλη πλευρά, η έλλειψη επίγνωσης μπορεί να φέρει καταστροφικά αποτελέσματα στη διεργασία του συλλογισμού και της λήψης ουσιαστικών αποφάσεων στη ζωή του ατόμου. Όπως πχ.

 

  • ποια καριέρα να ακολουθήσει
  • αν θα παραμείνει σε μια σίγουρη δουλειά ή
  • αν θα την αλλάξει για μια που είναι περισσότερο ενδιαφέρουσα αλλά πιο επισφαλής
  • με ποιο άτομο να βγει ή ποιο άτομο να παντρευτεί
  • πού να ζήσει, ποιο διαμέρισμα να νοικιάσει ή ποιο σπίτι να αγοράσει και τόσες άλλες σημαντικές αποφάσεις που δεν μπορούν να ληφθούν μόνο με τη λογική, αλλά χρειάζεται και η συναισθηματική σοφία που έχει οικοδομηθεί από τις παλιότερες εμπειρίες.

 

Έχει αποδειχθεί χαρακτηριστικά ότι σε τέτοιες αποφάσεις η λογική χωρίς συναίσθημα είναι τυφλή. Οι εμπειρίες μας μπορούν με την διαδικασία της αυτογνωσίας να δράσουν σαν ανιχνευτικά στοιχεία κινδύνου μιας λανθασμένης επιλογής ή απόφασης. Αυτό οφείλεται στα «ενδόμυχα συναισθήματα» τα οποία θα αφυπνιστούν σε μια στρεσογόνα, ή αγχογόνα κατάσταση, με αποτέλεσμα να καταφέρουμε να απομακρυνθούμε και να επιλέξουμε με εμπιστοσύνη άλλες υγιείς αποφάσεις για τον ψυχισμό μας. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι ιδανικό στοιχείο που φέρει η αυτό-επίγνωση είναι η εναρμόνιση της λήψης αποφάσεων για το άτομο μας με τα συναισθήματα μας. Η συναισθηματική νοημοσύνη βοηθά το άτομο να αποκτήσει διάφορες ικανότητες, όπως αυτοέλεγχο, ζήλο, επιμονή, όπως και την ικανότητα να βρίσκει κίνητρα για τον εαυτό του. Κλείνοντας θέλω να αφήσω στον καθένα μας ένα ερώτημα. «Τι μπορούμε να αλλάξουμε έτσι ώστε να βοηθηθούν τα παιδιά μας να πετύχουν πιο πολλά στη ζωή τους?» Οι δεξιότητες που προσφέρει η συναισθηματική νοημοσύνη δυναμώνουν τον άνθρωπο, και επιπλέον μπορούν να διδαχθούν στα παιδιά μας. Αποκτώντας αυτογνωσία, και αυτά με τη σειρά τους θα μπορούν να αξιοποιήσουν αυτές τις δεξιότητες για να πετύχουν τους στόχους τους και να επιλύσουν κάθε πρόβλημα στη ζωή τους.